SENSACJA!!!
Podręcznik młodego agitatora
do Unii Europejskiej
Główni autorzy:
Leschek Müller und Danute Hübner
oraz:
Departament Komunikacji Społecznej I Informacji Europejskiej Urzędu Komitetu Integracji Europejskiej oraz Departament Monitoringu Społecznego i Analiz Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. Wszelkie prawa autorskie zastrzeżone.
O niewątpliwie. Użyjemy ten zastrzeżony podręcznik w sądzie!
Wstęp
Poniższe opracowanie ma charakter roboczy i jest próbą przełamania stereotypowego definiowania społecznych nastawień wobec integracji europejskiej, na zwolenników i przeciwników tego procesu. Liczne badania społeczne, w tym zarówno badania opinii, jak i pogłębione badania jakościowe, dają podstawę do uwzględnienia charakterystyk bardziej zróżnicowanych, wynikających ze złożonych doświadczeń jednostek i grup. Zakładamy, że oceny nakładów i korzyści, przewidywanych w następstwie członkostwa w Unii Europejskiej mogą wzmacniać tradycyjne podziały między grupami zawodowymi czy pokoleniowymi, ale również mogą przebiegać i przebiegają wewnątrz tych grup.
Poniżej przedstawiamy jedną z wielu możliwych propozycji wyodrębnienia grup ze względu na ich stosunek, nadzieje, lęki i oczekiwania związane z procesem integracji Polski z Unią Europejską:
1. LUDZIE SUKCESU
2. PROUNIJNI IDEALIŚCI
3. KALKULANCI
4. FASADOWI ZWOLENNICY
5. PRZEGRANI
6. MŁODZI BEZ PERSPEKTYW
7. OBROŃCY NARODU
1. LUDZIE SUKCESU
Przekonania:
* Integracja Polski z Unią Europejską dla reprezentujących tę postawę jest celem nie podlegającym dyskusji. Wszelkie możliwe trudności związane z negocjacjami należy traktować jako tymczasowe przeszkody, które nie powinny przesłaniać najważniejszego celu, jakim jest członkostwo w Unii Europejskiej.
* Korzyści i koszty związane z przystąpieniem do Unii traktowane są jako zdecydowanie różne gatunkowo, więc nie podlegające kalkulacji. Nie można, według nich zważyć wszystkich "za i przeciw", na podstawie bilansu ocenić, czy warto. Można starać się je zminimalizować ale pod żadnym pozorem nie wolno dopuścić, by spodziewane koszty przysłoniły cel nadrzędny (członkostwo w Unii)
* Poparcie dla integracji z Unią jest świadomym wyborem.
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna:
- Ludzie młodzi i w średnim wieku
- Osoby z wyższym wykształceniem
- Inteligencja i kadra kierownicza
- Dobrze sytuowani materialnie
- Deklarujący udział w referendum o członkostwo w Unii (na pytanie o udział w referendum najczęściej odpowiadają "zdecydowanie tak")
- Deklarujący wystarczająco dobre poinformowanie o integracji z Unią Europejską (ale z drugiej strony też ci, którzy chcieliby posiadać więcej informacji na ten temat)
- Deklarujący duże zainteresowanie polityką, udziałem w życiu publicznym
- Aktywnie poszukujący informacji. Wśród źródeł, z których dowiadują się na interesujący ich temat najczęściej wskazywane są: prasa codzienna, tygodniki, Internet
Jak informować?
- UE to dla nich atrakcyjny projekt ekonomiczny, ale też symboliczny przełom w historii państwa
- "ludzie sukcesu" to kluczowa grupa dla działań informacyjnych Rządu, potrzebują oni informacji specjalistycznej, mogą krytykować zbyt płytką kampanię
- akcesja naprawi państwo
Hasło: Na każde pytanie musi się znaleźć odpowiedź
Przewidywania
Nie zmienią postawy aż do uzyskania przez Polskę członkostwa.
Później, widząc ten bałagan, w jaki zostali wciągnięci, dobiorą się ostro do agitatorów, a jako ludzie sukcesu, i w tym osiągną sukces. Agitatorzy powinni trzymac się od nich jak najdalej - wskazane jest już teraz wynajęcie mieszkania w Brukseli, operacja chirurgiczna twarzy, zalecana zmiana płci - ci ludzie mogą być bardzo mściwi!
2. PROUNIJNI IDEALIŚCI
Przekonania
* Dla idealistów głównym układem odniesienia są wyobrażenia o Unii Europejskiej jako oazie spokoju, bezpieczeństwa fizycznego i socjalnego, ładu społecznego i poczucia sensu - jest to wyidealizowany obraz sposobu, w jaki Unia Europejska działa na swoim terenie.
* Unia Europejska odbierana jest jako raj społeczno-gospodarczego, przynajmniej w porównaniu ze współczesną sytuacją w Polsce. Dzięki integracji z Unią Europejską Polacy staną się beneficjantami wszelkich korzyści, jakie niesie przynależność do Unii.
* Ten model myślenia funkcjonuje jako izolowany syndrom, mało podatny zarówno na własne doświadczenia i posiadane informacje o rzeczywistości w krajach Unii, jak i na argumenty zewnętrzne. Jest odmianą kultu w stosunku do zmitologizowanego wizerunku UE.
* Idealiści nie obawiają się marginalizacji czyli znalezienia się poza nawiasem aktywnego społeczeństwa, zyskania w oczach innych ludzi i swoich własnych statusu człowieka zbędnego.
* Zwolenników tej opcji cechuje bezrefleksyjne poparcie dla integracji z Unią Europejską
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna /hipotezy/:
- ludzie młodzi (najczęściej w wieku 18-19 lat), nie zainteresowani polityką i życiem publicznym
- osoby z wykształceniem podstawowym i zasadniczo-zawodowym
- gospodynie domowe
- poparcie dla polskiego członkostwa nie przekłada się na deklaracje udziału w referendum akcesyjnym - osoby deklarujące tę postawę najczęściej nie zamierzają wziąć udziału w referendum
- osoby deklarujące znikome lub niewielkie zainteresowanie polityką, udziałem w życiu publicznym
- osoby deklarujące słabe poinformowanie o integracji Polski z Unią Europejską
- informacje o otaczającym świecie uzyskują przede wszystkim za pośrednictwem telewizji
Jak informować?
- informacje nie powinny burzyć idealnego wizerunku Unii. (He, he! Jest taki?)
- warto akcentować historyczny wymiar polskiego członkostwa w UE oraz prezentować konkretne osoby - mieszkańców krajów Piętnastki w ich naturalnym otoczeniu
- akcesja naprawi państwo (bujda widoczna już nawet w telewizji - radzę ostrożność, a nawet zakaz oglądania TV, poza ściśle wybranymi audycjami)
- celem strategicznym kampanii jest zachęcenie tej grupy do udziału w referendum
- warto urealnić postawy zabezpieczając je przed rozczarowaniem
Przewidywania
Narażeni na rozczarowanie przy zakończeniu negocjacji i po przystąpieniu do UE
Im większe rozczarowanie, tym większa wściekłość skierowana głownie na odbiorniki telewizyjne, ale również na agtatorów. Zalecamy agitować ludzi z tej grupy mieszkających jedynie na niższych piętrach - telewizor wyrzucony z wyższych pięter, może nie trafić agitatora, a całkiem niewinnych sąsiadów!
3. KALKULANCI
Przekonania
* Ten typ charakteryzuje kalkulacyjny, spekulacyjny sposób myślenia:
"Przeciętny Niemiec zarabia w tej chwili co najmniej cztery razy tyle, co my. Jeśli właściciel firmy będzie chciał przenieść firmę do nas, to wystarczy, że mi zapłaci dwa razy tyle, ile zarabiam w tej chwili. Dla niego to będzie dwa razy taniej niż w Niemczech a ja będę mógł kupić dwa razy tyle, co w tej chwili. Jemu się to opłaca i mnie też."
* Integracja z Unią Europejską traktowana jest w kategoriach bilansu ekonomicznego ("to nam się opłaci")
* Stosunkowi do integracji z UE towarzyszy przeświadczenie, że nasze starania o przyjęcie są rodzajem pułapki zastawianej prze nas na Europę. Jeśli nas przyjmą to "nie będą mieli wyjścia, będą musieli dać" (na autostrady, restrukturyzację przemysłu, dofinansowanie rolnictwa, oświaty i służby zdrowia a nawet na zrównanie zasiłków dla bezrobotnych z poziomem europejskim).
* Osoby deklarujące tę postawę liczą na to, że w Unii istnieją normy regulujące na przykład wysokość zasiłków dla bezrobotnych, dostęp do bezpłatnych świadczeń zdrowotnych itp., i że Unia dotuje te sfery w krajach, których na spełnienie tych norm nie stać ("...lepiej być bezrobotnym w Unii niż w aktualnej Polsce, bo tam nikt nikogo nie wyrzuca z mieszkań i nie pozwala umrzeć z głodu a odpowiednie władze dbają o dostęp wszystkich dzieci do wykształcenia")
* Poparcie dla integracji z UE nie jest ugruntowane, ulega znacznym wahaniom pod wpływem doraźnych wydarzeń politycznych (szczególne wyczulenie na kwestie negocjacyjne). Poparcie to może zamienić się w odrzucenie, w razie niepomyślnych (w odczuciu tej grupy) wyników rokowań
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna /hipotezy/:
- ludzie w wieku produkcyjnym
- osoby ze średnim wykształceniem
- mieszkańcy wsi i małych miast
- rolnicy (właścicieli dużych gospodarstw rolnych)
- właściciele małych i średnich przedsiębiorstw
- bezrobotni (aktywnie szukających pracy)
- deklaracje udziału w referendum podlegają wahaniom (deklarujący, że "raczej pójdą głosować", albo niezdecydowani)
- deklarujący średnie zainteresowanie integracją Polski z UE
Jak informować?
- eksponowanie korzyści dla przedsiębiorczych
- eksponowanie sukcesów negocjacyjnych
- pokazywanie przykładów Polaków, którzy czują się przygotowani do integracji z UE
- przekonujące będą przede wszystkim argumenty ekonomiczne
- poprawa bezpieczeństwa publicznego
Przewidywania
Negocjacje prezentowane jako porażki, czy ustępstwa osłabią poparcie
Przedstawiać negocjacje jako skomplikowane wzory algebraiczne, z wieloma niewiadomymi, skomplikowanie wzorów w zależności od wykształcenia agitowanych. Zalecamy likwidację zawodowych matematyków - ci nie dadzą się nabrać na nawet wielopiętrowe równania.
4. FASADOWI ZWOLENNICY
Przekonania
* Postawa typu: "tak, ale jeszcze nie teraz"
* Deklarujący tę postawę pozornie akceptują integrację Polski z Unią Europejską. Uważają, że Polska nie jest jeszcze odpowiednio przygotowana do członkostwa w Unii: najpierw należy zmodernizować polską gospodarkę, przeprowadzić wszelkie niezbędne reformy, a dopiero potem ubiegać się o przyjęcie do UE.
* Ich poparcie jest najmniej ugruntowane, nie przekłada się na rzeczywiste rozumienie sensu integracji, uzasadnione podejrzenie odrzucenia idei członkostwa w momencie podejmowania decyzji referendalnej
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna /hipotezy/:
- osoby starsze
- mieszkańcy wsi i małych miast
- osoby z wykształceniem podstawowym i zasadniczo-zawodowym
- robotnicy niewykwalifikowani i rolnicy
- deklarujący udział w referendum ("raczej tak")
Jak informować?
- akcentowanie, że korzyści z integracji będą udziałem przede wszystkim następnych pokoleń
- akcentowanie unijnej pomocy finansowej, pokazywanie pozytywnych przykładów efektów pomocy
- podkreślanie, że odkładanie integracji jest niekorzystne
- naprawa państwa, poprawa bezpieczeństwa
Przewidywania
Postawa ewoluować będzie w kierunku odrzucenia członkostwa Polski w UE
Obiecywać złoty deszcz po wejściu do UE. Jesli to nie da rezultatu - przekupić - środki na to zgodnie z art. 71 ustawy o finansach publicznych z 26 listopada 1998 r. Jeśli i to nie da rezultatu - zamknąć do czasu referendum.
5. PRZEGRANI
Przekonania
* Eksplikując swoje stanowisko odwołują się do racjonalnej argumentacji
* Dla sceptyków głównym układem odniesienia nie jest to, jak Unia Europejska funkcjonuje u siebie lecz jak funkcjonuje w Polsce.
* Unia Europejska (lub szerzej - Zachód) osobom reprezentującym ten typ myślenia kojarzy się przede wszystkim z właścicielami i top managementem działającym w Polsce firm zagranicznych lub firm polskich, przejętych przez zagraniczny kapitał, np. hipermarketami.
* Deklarujący tę postawę przytaczają najczęściej argumenty:
* społeczna degradacji polskich pracowników:
- minimalne (głodowe) płace,
- bezwzględne wykorzystywanie trudnej sytuacji na rynku pracy,
- nadmierne żądania wsparte bezprawnymi groźbami zwolnienia,
- niekorzystne, niezgodne z prawem formy zatrudnienia
* słaba konkurencyjność Polski i polskiej gospodarki wobec krajów Unii
- upadek lokalnego handlu
- upadek małych przedsiębiorstw
- utrata kontroli nad ziemią
"Jesteśmy za biedni, za słabi w organizacji życia społecznego, za słabi w "obsłudze" systemu demokratycznego, słabo wykształceni, by móc na równych prawach uczestniczyć w życiu Unii. Najpierw musimy się "podciągnąć" w wielu dziedzinach i dopiero wtedy starać się o członkostwo w Unii. Inaczej zostaniemy "połknięci". Nie dlatego, by władze, firmy i mieszkańcy Europy mieli taki zamiar w stosunku do nas lecz dlatego, że takie są reguły gry - silniejszy wygrywa".
* Argumentacja, jaką posługują się reprezentujący tę postawę, znajduje swoje potwierdzenie w praktycznym, życiowym doświadczeniu:
- doświadczenia historyczne
- błędy transformacji (korupcja, prywata, błędnie podejmowane decyzje dotyczące prywatyzacji)
- niejasne procedury zakupu ziemi przez cudzoziemców
* Pośrednim powodem odrzucenia idei członkostwa w UE jest pesymizm wynikający z oceny sytuacji społeczno-ekonomicznej kraju, wraz z jej objawami w postaci bezrobocia, rozwarstwienia, ubożenia regionów, grup zawodowych itp.
* Deklarujących ww. postawę cechuje także silny lęk przed marginalizacją, czyli znalezieniem się poza nawiasem aktywnego społeczeństwa, zyskaniem w oczach innych ludzi i swoich własnych statusu człowieka zbędnego.
* Silne poczucie dystansu cywilizacyjnego
* Negatywny stereotyp Polski i Polaków
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna /hipotezy/:
- osoby przeciętnie wykształcone (zawodowe i średnie)
- rolnicy (właściciele małych gospodarstw)
- właściciele małych i średnich przedsiębiorstw
- bezrobotni (biernie poszukujący pracy)
- deklarujący wzięcie udziału w referendum (przewaga odpowiadających "raczej wezmę udział")
- słabo poinformowani o integracji z Unią
- zdobywający informacje i wiedzę o otaczającym ich świecie na podstawie dyskursu potocznego
Jak informować?
- pokazywanie przykładów, w jaki sposób rolnicy i drobni przedsiębiorcy z krajów UE rozwiązują swoje problemy
- korzystne będzie prezentowanie sposoby zwalczania bezrobocia stosowane w UE
- wykorzystanie telewizyjnych programów dla rolników i przedsiębiorców, udział specjalistów-praktyków
Przewidywania
Nasilenie postaw uzależnione od koniunktury gospodarczej i poziomu pesymizmu
Trzymać się od nich co najmniej kilka metrów. Zalecana asysta policji, w pełnym rynsztunku. Pomocne oddziały specjalne z psami. Nie spuszczać ich z celownika nawet na sekundę. Zalecamy agitatorom ubieranie masek przeciwgazowych i kamizelek kuloodppornych.
6. MŁODZI BEZ PERSPEKTYW
Przekonania
* Źródłem wielu obaw młodszych frustratów jest ich przekonanie o nieadekwatności własnego wykształcenia w stosunku do wymagań Unii.
"Potrzebna jest znajomość komputerów, języków i nowoczesnych metod zarządzania. Oni natomiast znają się na obróbce skrawaniem, przestarzałych systemach księgowania i podobnych dziedzinach, które już w tej chwili nie mają zastosowania a po wejściu do Unii staną się zupełnie archaiczne".
* sfrustrowanie niemożnością zaspokojenia swoich wymagań konsumpcyjnych
* "po akcesji będzie trudniej o pracę dla takich, jak my"
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna /hipotezy/:
- Osoby słabo wykształcone (wykształcenie zasadniczo-zawodowe)
- Źle oceniający sytuacje materialną swojej rodziny
- Nie zainteresowani udziałem w referendum akcesyjnym (spora część niezdecydowanych)
- Mieszkańcy małych miast, wsi
- Słabo poinformowani o integracji Polski z UE
- Nie zainteresowani polityką i życiem publicznym
- Głównym źródłem informacji o otaczającym świecie jest telewizja
Jak informować?
- w kampanii informacyjnej należy kłaść nacisk na prezentowanie europejskich programów wspierających edukację młodzieży i dorosłych
- akcentowanie, że młodzi ludzie we wszystkich krajach, także w krajach Unii Europejskiej, mają podobne problemy
- programy powinny mieć charakter dynamiczny, żywiołowy
prezentacja skutecznych programów pomocowych adresowanych do ludzi młodych.
Przewidywania
Jeśli bezrobocie wśród absolwentów i młodzieży nie spadnie, postawy te się wzmocnią
Jeśli agitacja nie przynosi skutków, obiecać pracę w UE. Nie wspominać o rodzaju pracy, w szczególności niz nie mówić o zmywaniu naczyń, czyszczeniu wychodków, zamiataniu ulic. Raczej używać wyrażeń takich jak technik kuchenny, specjalista przerobu substancji organicznych, inżynier-specjalista od higieny drogowej.
7. OBROŃCY NARODU
Przekonania
* Reprezentujący tę postawę odwołują się do ideowej argumentacji (lęk przed upadkiem wartości narodowych i religijnych)
* Najczęściej powtarzająca się argumentacja:
* celowe niszczenie polskiej gospodarki:
- Preferencje dla zagranicznych dostawców (najczęściej z własnego kraju) kosztem dostawców polskich a zwłaszcza lokalnych.
- Zatrudnianie na wyższych stanowiskach tylko obcokrajowców, nawet jeśli Polacy o wcale nie mniejszych kwalifikacjach byliby bardzo zadowoleni, gdyby mogli pracować za połowę płacy oferowanej obcokrajowcom.
* zdominowanie polskiej gospodarki:
- obawy przed wykupem polskiej ziemi przez cudzoziemców ("kolejny rozbiór Polski")
- "Będziemy kolonią Unii, u siebie w kraju będziemy traktowani jako obywatele drugiej kategorii"
* upadek wartości narodowych i religijnych
Kim są?
Charakterystyka społeczno-demograficzna /hipotezy/:
- osoby starsze
- emeryci
- rolnicy
- deklarujący udział w referendum ("zdecydowanie tak")
- osoby deklarujące brak zaufania do instytucji publicznych (a szczególnie mediów publicznych, rządu)
- słuchacze Radia Maryja
- elektorat Ligi Polskich Rodzin
- przeważająca część elektoratu Samoobrony
Jak informować?
- wskazane jest odwoływać się do stanowiska Ojca Świętego w kwestii integracji europejskiej
- warto przedstawić przykłady, jak poszczególne kraje Unii Europejskiej pielęgnują swoje narodowe, kulturowe odrębności
- w kampanii warto podkreślać, że zjednoczona Europa to związek różnych narodów, o odmiennych tradycjach, historii i dorobku
Hasło! Nie słuchaj ich argumentów. Nie zwracaj uwagi na ich głośny śmiech. Poproś, aby zamiast zrzucania ciebie za schodów, pozwolili ci odejść samemu.
Przewidywania
Radykalizacja postaw w miarę rozwoju kampanii przedreferendalnej oraz organizowania się struktur formalnych.
Zalecane jest zbliżanie się do osobników tej klasy jedynie w asyście co najmniej kompanii specjalnej jednostki antyterrorystycznej.